Ochrona przed powodzią


 

Problem występowania powodzi w Brandenburgii warunkują dwa dorzecza – Odry i Łaby. Środkowy i dolny bieg tych rzek przebiega przez terytorium tego landu. W Brandenburgii nad Łabą oraz jej dopływami żyje 26.000 mieszkańców na obszarze 26.300 hektarów. Nad Odrą, która na odcinku brandenburskim stanowi granicę państwową z Rzeczpospolitą Polską, oraz jej dopływami po zachodniej stronie żyje na 87.000 hektarów około 34.400 mieszkańców, którym może bezpośrednio zagrażać powódź. Szczególnie narażone na zalanie jest nisko położone Nadodrze Środkowe (obszar nad przełomem Odry – Oderbruch), gdzie w przypadku awarii systemu ochrony przeciwpowodziowej bezpośrednio zagrożonych jest 20.000 osób.

Foto: Deichbau bei SchwedtFoto: Deichbau bei Schwedt Wysoki stan wód nie musi jednak być identyfikowany ze znacznymi stratami powodowanymi przez powódź. W potencjalnie zagrożonych obszarach kraju związkowego Niemiec, Brandenburgii dzięki podjętym technicznym działaniom prewencyjnym w ostatnich latach (obwałowania, zapory wodne zbiorniki retencyjne i inne urządzenia) oraz poprzez ukierunkowanie sterowanie wysoką wodą, udało się zapewnić wyraźnie lepszy stan ochrony przed zagrożeniem powodziowym.

Ochrona obszarów nadrzecznych czy też położonych bardzo nisko przed powodzią zapewniona jest przede wszystkim za pomocą urządzeń technicznych, na przykład zapór, zbiorników retencyjnych oraz bardzo ważnych – systemów obwałowania. Z tego powodu znaczną pulę środków wydano, oraz jest na bieżąco wydatkowana, na dostosowanie tego systemu na odcinkach rzek, które zagrażają wylewaniem, do aktualnych standardów technicznych. Budowa wałów oraz stosowne utrzymanie urządzeń ochrony przeciwpowodziowej podlega Krajowemu Urzędowi Środowiska, Zdrowia i Ochrony Konsumenta.

Oprócz działań technicznych związanych z systemem obwałowania zbiorników na znaczeniu zyskuje zachowanie i odzyskanie obszarów naturalnej retencji oraz odpowiednie wykorzystanie gospodarcze obszarów zagrożonych powodzią.

Katastrofy powodziowe nie uznają żadnych granic administracyjnych. Sytuacja w obszarach nad górnym odcinkiem rzeki może bardzo wyraźnie oddziaływać na stan wysokiej wody na odcinkach niżej płynących. Wysoki stan wód Odry i Łaby na odcinku brandenburskim jest determinowany sytuacją pogodową w średniogórzu w Polsce i Czechach oraz przez inżynieryjne zabiegi na górnym i środkowym odcinku. Z tego względu komisje graniczne złożonych z przedstawicieli sąsiednich krajów federalnych i z zagranicy państwa niemieckiego uzgadniają działania nad rzekami granicznymi na szczeblu międzyregionalnym i międzynarodowym. Dla poszczególnych obszarów dorzecza opracowuje się plany akcji, które zawierają wszelkie działania ochrony przeciwpowodziowej, od budowy wałów poprzez wyznaczanie powierzchni retencyjnych, do prognozowania wysokich stanów rzek oraz wspólnym dyżurom monitorującym eskalację wysokich stanów.

Dorzecze Wały, tamy /
km
Łaba 138
Hawela 308
Odra 315*
Nysa Łużycka 61
Czarna Elstera 272
Szprewa 226
Ogółem: 1.320
* z tego 161 km wału zasadniczego lub zimowego oraz 154 km wałów na polderach, przekopach, kanałach oraz wały letnie

Łaba przepływa Brandenburgię 120,5 – 135 km biegu (powiat ziemski Elbe-Elster) oraz 431,5 – 502,0 (powiat ziemski Prignitz) i na tych odcinkach stanowi też granicę z innymi krajami federalnymi: Wolnym Państwem Saksonii, Saksonią – Anhalt i Dolną Saksonią. Szczególne znaczenie w ochronie przeciwpowodziowej ma odcinek Łaby w powiecie ziemskim Prignitz z obszarami ujściowymi dopływów: Haweli, Stepenitz, Löcknitz i Karthane. W celu zabezpieczenia mieszkańców przed powodzią wzniesiono tam 141,2 km wałów, z czego 76,2 km bezpośrednio nad Łabą. Do końca roku 2008 przeprowadzono naprawy tych urządzeń nad Łabą na odcinku 68 km, tak że prawie 90 % tych budowli spełnia przepisowe wymogi bezpieczeństwa przed powodzią.

W powiecie ziemskim Elbe-Elster występuje kolejny punkt zagrożony wysoką wodą Łaby w okolicy Mühlberg. Obszary zamieszkałe i przemysłowe chronią obwałowania na długości 15 km.

Naprawy i remonty wałów nad Łabą w Brandenburgii mają zakończyć się do roku 2015, nieodzowne podwyższenie tych wałów będzie musiało trwać jeszcze około kolejnych dziesięciu lat.

Odnowienie wałów ma miejsce najczęściej na ich dawnej lokalizacji. Przesunięcie obwałowania nad Łabą o 500 m w stronę lądu na odcinku pomiędzy miejscowościami Lenzen i Wustrow (Böser Ort) realizowane jest obecnie w ramach dużego projektu ochrony przyrody.

Pośród dopływów Łaby na szczególną uwagę zasługuje „dzika” Stepenitz. W swym biegu na długości 86,4 km pokonuje różnicę wysokości 84 metrów. Tak duży spadek koryta nadaje rzece w środkowym biegu charakter górskiego strumienia, który podczas opadów gwałtownie podnosi poziom wody. W czerwcu 1993 występujące w regionie intensywne opady deszczu spowodowały wystąpienie rzeki z brzegów i zalały przede wszystkim miasto Perleberg, ponieważ intensywny przepływ mas wody 65 m³ /s nie mógł odbyć się bez szkód. Aby w przyszłości zredukować straty przystąpiono do kompleksu prac w gospodarce wodnej, które mają ograniczyć ryzyko powodzi w obszarach miasta. Już w roku 2006 rozpoczęto realizację projektu pilotażowego „Badania naukowe i metodyczne skutecznego opracowania planu ochrony przed powodzią / Planu zarządzania ryzykiem powodzi” zintegrowanego ze strategiczną oceną oddziaływania na środowisko w kraju federalnym Brandenburgia i zarządzaniem bazą danych oraz fazie testowej na przykładzie rzeki Stepenitz. Projekt „Planu zarządzania ryzykiem powodzi” będzie prawdopodobnie gotowy w roku 2011.

Dla ochrony przed powodzią obszarów nad Hawelą szczególne znaczenie ma odcinek dolnego biegu rzeki od Berlina do ujścia do Łaby. Liczne dopływy Haweli, które podatne są na zjawisko tzw. „cofki” poniżej miejscowości Rathenow, obwałowano w odcinkach ujściowych. W obszarze tym znajdują się rozległe powierzchnie polderowe, które przy ekstremalnie wysokim stanie Łaby zalewane są w celu odciążenia wielkiej rzeki w porozumieniu z administracją Dolnej Saksonii, Meklemburgii – Pomorza Przedniego i Saksonii – Anhalt. W roku 2008 podpisano stosowny akt prawny pomiędzy rządami tych krajów federalnych i Brandenburgii, który jako umowa państwowa gwarantuje wspólny udział w kosztach ochrony przeciwpowodziowej. Hawela charakteryzuje się, jako rzeka typowo nizinna, długo utrzymującymi się stanami wysokimi, ale słabymi falami kulminacyjnymi. Wysokie stany tej rzeki są również uzależnione od Łaby, jednak dopiero poniżej miejscowości Rathenow.

Warunki odpływu Odry charakteryzują się wysokimi stanami w okresie topnienia śniegów w okolicy górnego biegu i niskimi stanami w okresie letnim. Intensywne opady powodują z reguły powodzie w górnym biegu rzeki. Jednak również i latem długo utrzymujące się i obfite deszcze spowodowały niejednokrotne wystąpienie rzeki z brzegów, jak ostatnio w roku 1997 powodując katastroficzną powódź. Szczególne zagrożenie na Odrze powoduje spiętrzenie wód zimą przy zalodzonej rzece w odcinku ujściowym i jednoczesnej odwilży w okolicach górnego biegu. Po ostatniej wielkiej powodzi letniej w roku 1997 podejmuje się działania na szeroką skalę w celu modernizacji i naprawy obwałowań nadodrzańskim na brandenburskim odcinku rzeki zgodnie z nowoczesnymi standardami technicznymi. Wały nad Odrą rozbudowuje się do zabezpieczenia przed najwyższym stanem ostatnich 200 lat z dodatkowym metrem zapasu wysokości konstrukcji ziemnej. Ze 163 km wałów odrzańskich z pomocą UE na dziś zmodernizowano 90 procent infrastruktury. Obecnie prace budowlane obwałowania koncentrują się na odcinku Doliny Dolnej Odry.

Brandenburski odcinek Nysy Łużyckiej jest w zasadzie w całości obwałowany. Prace konserwacyjne zakończono za wyjątkiem ostatniego odcinka w obszarach Gubina/Guben. Wały wzniesiono tu z gwarancją bezpieczeństwa przy najwyższym stanie w ostatnich 100 latach z 50 cm zapasu wysokości. Odcinek ujściowy rozbudowano analogicznie do prac nad Odrą z buforem bezpieczeństwa dla najwyższego stanu wody ostatnich 200 lat i metrem zapasu wysokości.

Odra i Nysa Łużycka na odcinkach brandenburskich stanowią granicę państwową z Polską. Najważniejsze kwestie dotyczące modernizacji wałów i dalszych prac związanych z profilowaniem koryta w aspekcie ochrony przeciwpowodziowej są wzajemnie uzgadniane przez Polsko-Niemiecką Komisję do spraw Wód Granicznych.

Czarna Elstera płynie na długości 86,6 km przez Brandenburgię i na tym odcinku jest w całości obwałowana. Obecnie w przygotowaniu znajduje się „Plan zarządzania ryzykiem powodzi”. Przyjmując za pierwszoplanowe zadanie, modernizację i naprawę istniejących wałów, obecnie sporządzone już plany wstępne koncentrują się na zapewnieniu ochrony przeciwpowodziowej osad ludzkich i infrastruktury poprzez wzmocnienie istniejących obwałowań lub ewentualnie wzniesienie nowych skrzydeł wałów przy obszarach retencyjnych. Przy wykorzystaniu w znacznej mierze naturalnych obszarów retencyjnych rzeki, przewiduje się skrócenie obwałowania ogółem o 50 % istniejącej infrastruktury.

Reżim odpływu Szprewy jest wybitnie zależny od spiętrzania rzeki w zbiornikach zaporowych w okolicy Budziszyna (Bautzen) i Quitzdorf (w Saksonii) oraz Spremberg (w Brandenburgii), a także od relatywnie rozległych zbiorników retencyjnych. W zbiorniku zaporowym Spremberg można gromadząc do ok. 19 milionów metrów sześciennych wody spowodować znaczne osłabienie powodziowej fali kulminacyjnej. Przeprowadzone prace modernizacyjne przy wałach w latach 90tych ubiegłego stulecia, przede wszystkim w obszarach miasta Chociebuż (Cottbus) oraz inne działania w gospodarce wodnej w znacznej mierze poprawiły bezpieczeństwo przed powodzią mieszkańców obszarów nad Szprewą. Obecnie trwają prace nad planem zarządzania ryzykiem powodziowym dla całości dorzecza Szprewy i rzeki Dahme.

Letzte Aktualisierung: 31.01.2018

Widok Działy

zur Themenübersicht


Kontakt:

MLUL, Abteilung Wasser und Bodenschutz
Referat 24
"Hochwasser, Stabilisierung Wasserhaushalt"
E-Mail an das Referat